ผังโคก หนอง นา 3 ไร่ 5 ไร่ 10 ไร่ — เลือกแบบไหนดี (2569)

อ่าน 10 นาที·เผยแพร่ 12 พฤษภาคม 2569·โดย ทีม Kok Nong Na

ทำไมต้องวางผังตามมาตรฐาน?

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ + สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระ คำนวณสัดส่วน 30:30:40 จากปัจจัย 3 ด้าน:

ปริมาณฝนเฉลี่ยในไทย 1,200-1,500 มม./ปี — บ่อ 30% รับน้ำพอใช้ทั้งหน้าแล้ง
ความต้องการอาหารครอบครัว 4 คน — นา 40% ให้ข้าว+ผักกินทั้งปี + ขายส่วนเกิน
การจัดการพื้นที่ — โคก 30% มากพอปลูกไม้ยืนต้น 30-50 ต้น + ที่อยู่อาศัย

ปรับสัดส่วนได้ตามสภาพพื้นที่:

พื้นที่แห้งแล้ง (อีสาน) — เพิ่ม หนอง เป็น 40% เก็บน้ำได้มากขึ้น
พื้นที่ใกล้แหล่งน้ำ (แม่น้ำ คลอง) — ลด หนอง เหลือ 20%
พื้นที่เน้นเลี้ยงปลา — เพิ่ม หนอง เป็น 50%

ผัง 1 ไร่ — แบบมินิ

พื้นที่ 1,600 ตร.ม. — เหมาะกับครอบครัวที่มีรายได้นอกเกษตร ทำเป็น "สวนหลังบ้าน"

ส่วน	ขนาด	รายละเอียด
โคก 25%	400 ตร.ม.	คันดินสูง 1.5 ม. ปลูกไม้ยืนต้น 8-10 ต้น
หนอง 30%	480 ตร.ม.	บ่อ 20×24 ม. ลึก 2.5 ม. เลี้ยงปลาได้
นา 45%	720 ตร.ม.	ผัก/ข้าวเหนียวอัปไลค์ปลูก 1-2 รอบ/ปี

ดินขุด: ~1,000 ลบ.ม.
ค่าใช้จ่ายโดยรวม: ฿80,000-150,000
ผลผลิต/ปี: ผัก 15,000 + ปลา 8,000 + ข้าว 5,000 = ~฿28,000
คืนทุน: ไม่คุ้มเชิงเศรษฐกิจ แต่คุ้มถ้าเน้นกินเอง + ความสุข

ผัง 3 ไร่ — แม่แบบมาตรฐาน

พื้นที่ 4,800 ตร.ม. — ขนาดที่นิยมที่สุดในไทย เหมาะกับครอบครัว 4-6 คน

ส่วน	ขนาด	รายละเอียด
โคก 30%	1,440 ตร.ม.	30×48 ม. สูง 2 ม. ไม้ยืนต้น 20-30 ต้น + บ้าน 100 ตร.ม.
หนอง 30%	1,440 ตร.ม.	บ่อ 30×48 ม. ลึก 3 ม. เลี้ยงปลานิล 8,000 ตัว
นา 40%	1,920 ตร.ม.	ข้าวหอมมะลิ 1 ฤดู + ผัก 2 ฤดู

ดินขุด: ~2,500 ลบ.ม. — ดินถม: ~1,200 ลบ.ม. — ดินเหลือ: 1,300 ลบ.ม.
ค่าใช้จ่ายโดยรวม: ฿200,000-350,000
ผลผลิต/ปี: ข้าว ฿20,000 + ผัก ฿40,000 + ปลา ฿50,000 + ผลไม้ ฿15,000 = ~฿125,000
คืนทุน: 3-4 ปี

ผัง 5 ไร่ — ขนาดกลาง

พื้นที่ 8,000 ตร.ม. — เหมาะกับการ เป็นแหล่งรายได้หลัก เลี้ยงครอบครัวได้

ส่วน	ขนาด	รายละเอียด
โคก 30%	2,400 ตร.ม.	40×60 ม. สูง 2.5 ม. บ้าน+ไม้ยืนต้น 50 ต้น+ฟาร์มไก่
หนอง 30%	2,400 ตร.ม.	40×60 ม. ลึก 3 ม. เลี้ยงปลาน้ำจืดหลายชนิด
นา 40%	3,200 ตร.ม.	2 ไร่ ข้าว + 1 ไร่ ผัก/พืชเศรษฐกิจ

ดินขุด: ~4,500 ลบ.ม. — ดินถม: ~3,000 ลบ.ม. — เหลือ: 1,500 ลบ.ม.
ค่าใช้จ่ายโดยรวม: ฿300,000-500,000
ผลผลิต/ปี: ~฿250,000-350,000 (ข้าว 40k, ผัก 80k, ปลา 100k, ผลไม้ 30k, ไข่+ไก่ 20k)
คืนทุน: 2-3 ปี

ผัง 10 ไร่ — ขนาดใหญ่

พื้นที่ 16,000 ตร.ม. — เหมาะกับ ฟาร์มเชิงพาณิชย์ + ท่องเที่ยวเชิงเกษตร

ส่วน	ขนาด	รายละเอียด
โคก 30%	4,800 ตร.ม.	หลายเนิน — บ้านพักหลายหลัง, ฟาร์มสัตว์, สวนผลไม้
หนอง 30%	4,800 ตร.ม.	2-3 บ่อ ลึก 3-4 ม. เลี้ยงปลาเชิงพาณิชย์
นา 40%	6,400 ตร.ม.	4 ไร่ — มีหลายโซน ปลูกหลายอย่าง

ดินขุด: ~10,000 ลบ.ม. — ดินถม: ~7,500 ลบ.ม. — เหลือ: 2,500 ลบ.ม.
ค่าใช้จ่ายโดยรวม: ฿600,000-1,000,000
ผลผลิต/ปี: ~฿500,000-800,000 (รายได้ปลาพาณิชย์ + นาข้าว + ผัก + ท่องเที่ยวเชิงเกษตร)
คืนทุน: 2 ปี (ถ้ามีท่องเที่ยวเชิงเกษตรเสริม)

ผัง 15 ไร่ — เต็มรูปแบบ

พื้นที่ 24,000 ตร.ม. — โครงการเต็มรูปแบบ ตามต้นแบบโคก หนอง นา ของในหลวงรัชกาลที่ 9

ส่วน	ขนาด	รายละเอียด
โคก 30%	7,200 ตร.ม.	3-5 เนิน — บ้าน 3 หลัง, ป่าไม้ใช้สอย, สวนสมุนไพร
หนอง 30%	7,200 ตร.ม.	3-4 บ่อขนาดต่างกัน + ร่องน้ำ-คลองไส้ไก่ เชื่อมโยง
นา 40%	9,600 ตร.ม.	6 ไร่ — แบ่งโซน: นาข้าว, นาบัว, สวนผัก, สวนผลไม้

ดินขุด: ~16,000 ลบ.ม. — ดินถม: ~12,000 ลบ.ม.
ค่าใช้จ่ายโดยรวม: ฿1,000,000-1,800,000
ผลผลิต/ปี: ~฿800,000-1,500,000 (ฟาร์มครบวงจร)
คืนทุน: 2-3 ปี (เน้นพืชเศรษฐกิจ + ท่องเที่ยว + การศึกษา)

การจัดการน้ำ + ปลูกพืชแต่ละโซน

น้ำ: ออกแบบให้น้ำไหลจากที่สูง → ที่ต่ำ ตามธรรมชาติ

คลองไส้ไก่ — ร่องน้ำเล็กรอบโคก กว้าง 50 ซม. ลึก 30 ซม. ส่งน้ำให้ไม้ยืนต้น
บ่อหลัก — เก็บน้ำใช้ทั้งปี ลึก ≥ 3 ม. เพื่อไม่แห้งในหน้าแล้ง
นาน้ำ — แปลงนาที่ขังน้ำได้ ปลูกข้าว+ปลานา (พ่อปลาธรรมชาติ)

พืชแต่ละโซน:

โซน	พืชแนะนำ	เหตุผล
โคก (เนินบน)	มะม่วง ขนุน ทุเรียน ลำไย ไผ่	ระบายน้ำดี ไม้ยืนต้นชอบ
โคก (ขอบล่าง)	มะนาว ฝรั่ง ส้มโอ มะละกอ	ความชื้นพอเหมาะ ใกล้น้ำ
ขอบบ่อ	กล้วย ตะไคร้ ข่า สมุนไพร	ชอบดินชื้น
นา	ข้าว ผักสวนครัว แตงโม	พื้นเรียบ จัดการง่าย
นาน้ำ	บัว ผักบุ้ง ผักกะเฉด	ขายตลาดดี
บ่อ	ปลานิล ปลาตะเพียน ปลาช่อน	โตเร็ว ราคาดี

ตารางเปรียบเทียบ — เลือกแบบไหนดีสำหรับคุณ

ขนาด	งบเริ่มต้น	รายได้/ปี	คืนทุน	เหมาะสำหรับ
1 ไร่	฿80-150k	฿28k	ไม่คุ้ม	พึ่งพาตนเองอย่างเดียว
3 ไร่	฿200-350k	฿125k	3-4 ปี	ครอบครัวยังมีงานนอก
5 ไร่	฿300-500k	฿250-350k	2-3 ปี	เกษตรเต็มเวลา
10 ไร่	฿600-1M	฿500-800k	2 ปี	ฟาร์มพาณิชย์
15 ไร่	฿1M-1.8M	฿800k-1.5M	2-3 ปี	ฟาร์มครบวงจร + ท่องเที่ยว

ลองวาดผังตามขนาดที่ดินของคุณ ฟรี

เริ่มวาดผังของคุณ

มีแบบสำเร็จรูป 1/3/5/10/15 ไร่ ให้เลือก

สรุป

เลือกขนาดที่ดินตามงบ + กำลังคน:

มีงาน full-time นอกเกษตร → 3 ไร่
อยากเริ่มเกษตรเต็มเวลา → 5 ไร่
มีเงินทุน เน้นกำไร → 10-15 ไร่

ทุกผังใช้สัดส่วน โคก:หนอง:นา = 30:30:40 เป็นจุดเริ่มต้น ปรับได้ตามสภาพดิน และเป้าหมายส่วนตัว ลองวาดบน Kok Nong Na เพื่อดู cut-fill balance และค่าใช้จ่ายล่วงหน้า

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมต้องสัดส่วน 30:30:40?

เป็นสัดส่วนที่กระทรวงเกษตรฯ คำนวณว่าเหมาะสมที่สุดสำหรับการพึ่งพาตนเอง — โคก 30% ปลูกไม้ยืนต้น+ที่อยู่ ให้ร่มเงา+อาหารถาวร, หนอง 30% เก็บน้ำพอใช้ตลอดปี (ในไทยฝนตก 1,200-1,500 มม./ปี), นา 40% ปลูกข้าว+พืชผัก ได้ผลผลิตขายและกิน สัดส่วนนี้พิสูจน์มาแล้วในโครงการกว่า 1,000 แปลงทั่วประเทศ — เป็นจุดเริ่มต้น ปรับได้ตามสภาพพื้นที่

ที่ดิน 1 ไร่ ทำโคก หนอง นา ได้ไหม?

ทำได้แต่ไม่คุ้มทุน — ค่าออกแบบ ค่ารถแบคโฮ ค่าขออนุญาต ตายตัวที่ ~50,000-80,000 บาท ไม่ว่าจะ 1 ไร่หรือ 5 ไร่ ดังนั้น 1 ไร่ค่าใช้จ่ายต่อตารางเมตรจะสูงกว่า 3-5 ไร่ ~3 เท่า แนะนำ: ถ้ามี 1 ไร่ ทำแบบประยุกต์ (บ่อเล็ก 100 ตร.ม. + นาน้อยๆ) ไม่ต้องทำเต็มรูปแบบ

ผังไหนเหมาะที่สุดถ้ามีงบ 200,000 บาท?

งบ 200,000 บาท เหมาะกับ '3 ไร่ แบบประหยัด' — บ่อ 800-1,000 ตร.ม. ลึก 2.5 ม. + โคก 600 ตร.ม. สูง 2 ม. + นา 1.5 ไร่ ตัวเลขประมาณ ค่าขุด 130,000 + ค่าปลูกพืชเริ่มต้น 30,000 + ค่าระบบน้ำ 40,000 = ~200,000 บาท ผลผลิต: ข้าว 1.5 ตัน/ปี + ผัก ปีละ 30,000 บาท + ปลานิล ปีละ 15,000 บาท — คืนทุนใน 4-5 ปี

ทำเองได้ไหม ไม่ต้องจ้างวิศวกร?

การวางแผนเบื้องต้นทำเองได้โดยใช้ Kok Nong Na วาดผังบนแผนที่ดาวเทียม คำนวณดิน-ค่าใช้จ่ายอัตโนมัติ ใช้ตามตัวอย่างผังในบทความนี้เป็นแม่แบบ แต่ก่อนเริ่มขุดจริงควรปรึกษา: (1) วิศวกรท้องถิ่นเพื่อตรวจสภาพดิน (2) ปราชญ์ชาวบ้านหรือศูนย์การเรียนรู้โคกหนองนาในจังหวัดของคุณ — หลายคนให้คำปรึกษาฟรี

ต้องเลี้ยงปลาหรือเปล่า?

ไม่จำเป็น — แต่แนะนำเพราะคุ้มค่า บ่อขนาด 1 ไร่ (1,600 ตร.ม.) ลึก 3 ม. เลี้ยงปลานิลได้ 5,000-10,000 ตัว ใช้เวลา 4-6 เดือน เก็บได้น้ำหนัก 800-1,200 กก. ราคา 60-80 บาท/กก. = รายได้ 50,000-80,000 บาท/ครั้ง × 2 ครั้ง/ปี ค่าอาหารปลาประมาณ 50% ของยอดขาย กำไรสุทธิ ~50,000 บาท/ปี — ส่วนใหญ่คุ้มกับการเลี้ยง

บทความที่เกี่ยวข้อง

วิธีออกแบบโคก หนอง นา — 7 ขั้นตอน

9 นาที

คำนวณดินขุด สูตรไหนใช้ดี

11 นาที

เริ่มวาดผังของที่ดินคุณ

บนแผนที่ดาวเทียม คำนวณดิน + ค่าใช้จ่ายอัตโนมัติ — ฟรี

เปิด Kok Nong Na