คำนวณดินขุด สูตรไหนใช้ดี — ตัวอย่าง 3 ไร่ 5 ไร่ 10 ไร่ (2569)
ทำไมต้องคำนวณดินก่อนขุด?
การไม่คำนวณดินก่อนเริ่มงานเป็นสาเหตุอันดับ 1 ที่ทำให้โครงการโคก หนอง นา เกินงบ 30-100%:
- ผู้รับเหมาคิดราคาเหมาเที่ยว ตอนแรกแล้วเก็บเพิ่มเมื่อขุดจริง — ถ้าไม่รู้ตัวเลขก็เถียงไม่ได้
- สั่งรถดั๊มน้อยเกินไป — ดินกองอยู่หน้างาน ทำต่อไม่ได้ ต้องรอเรียกรถใหม่
- คันดิน/โคกพังหลังถม เพราะคำนวณดินถมผิด คิดว่าพอแต่ไม่พอจริง
- ไม่รู้จะขายดินเหลือเท่าไหร่ — เสียโอกาสได้เงินคืน 200-600 บาท/ลบ.ม.
คำนวณให้ถูกตั้งแต่ต้น = ใช้เป็นเครื่องมือในการ ต่อราคากับผู้รับเหมา และไม่เสียเงินเพิ่ม
สูตรพื้นฐาน vs สูตร Prismoidal
สูตรพื้นฐาน (มือใหม่)
คนทั่วไปคิด V = พื้นที่ × ความลึก เช่น บ่อ 30×20 ม. ลึก 3 ม. = 30 × 20 × 3 = 1,800 ลบ.ม.
ปัญหา: สูตรนี้สมมติว่าก้นบ่อเท่ากับปากบ่อ — แต่ในความจริงทุกบ่อมีลาดข้าง (ดินถ้าตั้งเฉียงจะถล่ม) ก้นบ่อจริงเล็กกว่าปากบ่อมาก
สูตร Prismoidal (วิศวกรใช้จริง)
คิดความจริงด้วย 3 จุด — ปากบ่อ กึ่งกลาง ก้นบ่อ:
A₁ = พื้นที่ปากบ่อ · A₂ = พื้นที่ก้นบ่อ · Aₘ = พื้นที่กึ่งกลาง · h = ความลึก
ตัวอย่างเดิม บ่อ 30×20 ม. ลึก 3 ม. ลาด 1:1.5 (ก้นจะเล็กกว่าปาก 9 ม. ทุกด้าน):
- A₁ (ปาก) = 30 × 20 = 600 ตร.ม.
- A₂ (ก้น) = (30-9) × (20-9) = 21 × 11 = 231 ตร.ม.
- Aₘ (กลาง) = (30-4.5) × (20-4.5) = 25.5 × 15.5 = 395 ตร.ม.
- V = 3/6 × (600 + 4×395 + 231) = 0.5 × 2,411 = 1,206 ลบ.ม.
เปรียบเทียบ:
| สูตร | ผลลัพธ์ | คลาดเคลื่อน |
|---|---|---|
| พื้นที่ × ลึก (มือใหม่) | 1,800 ลบ.ม. | +49% สูงเกินไป |
| Average End Area | 1,247 ลบ.ม. | +3% |
| Prismoidal (แม่นที่สุด) | 1,206 ลบ.ม. | 0% (อ้างอิง) |
ค่า Swell — ดินฟูตัวหลังขุด
ดินตอนอยู่ใต้ดินถูกอัดแน่นมาเป็นพันปี พอขุดขึ้นมาก็คลายตัว ฟูใหญ่ขึ้น 15-35%ตามชนิดดิน ส่งผลต่อ:
- ปริมาตรในรถดั๊ม — ต้องเอาตัวเลขฟูแล้วไปคำนวณจำนวนเที่ยว
- พื้นที่กองดินชั่วคราว — ต้องจองที่กว้างกว่าที่ขุดออกมา
- ค่าขนทิ้ง — คิดตามปริมาตรหลังฟู ไม่ใช่ปริมาตรในธรรมชาติ
| ชนิดดิน | Swell | 1 ลบ.ม. ใต้ดิน → กลายเป็น |
|---|---|---|
| ดินทราย (sand) | 15-20% | 1.15-1.20 ลบ.ม. |
| ดินร่วน (loam) | 20-25% | 1.20-1.25 ลบ.ม. |
| ดินเหนียว (clay) | 25-30% | 1.25-1.30 ลบ.ม. |
| ดินผสมหิน (rocky) | 30-50% | 1.30-1.50 ลบ.ม. |
ค่า Shrink — ดินยุบหลังถม
เมื่อเอาดินไปถม + อัดแน่น ดินจะ ยุบ 5-15% จากปริมาตรฟู เพราะการอัดทำให้กลับมาแน่นใกล้ของเดิม:
| ชนิดดิน | Shrink (จากปริมาตรฟู) |
|---|---|
| ดินทราย | 5-7% |
| ดินร่วน | 8-10% |
| ดินเหนียว | 10-15% |
หมายความว่า: ถ้าจะถมโคกให้ได้ 100 ลบ.ม. ต้องสั่งดินมา ~110-115 ลบ.ม. (สำหรับดินเหนียว) เพื่อชดเชยการยุบ
ตัวอย่างคำนวณจริง — ที่ดิน 3 ไร่
พื้นที่ 4,800 ตร.ม. (3 ไร่) ออกแบบ:
- บ่อ 30×40 ม. ลึก 3 ม. ลาด 1:1.5 → ปริมาตรขุด 1,925 ลบ.ม.
- โคก 20×30 ม. สูง 2 ม. ลาด 1:2 → ปริมาตรถม 900 ลบ.ม.
สมดุล cut-fill: 1,925 - 900 = 1,025 ลบ.ม. เหลือต้องขนทิ้ง
หลังคิด swell ของดินเหนียว 25%: 1,025 × 1.25 = 1,281 ลบ.ม. ในรถดั๊ม → จำนวนเที่ยวรถดั๊ม 6 ลบ.ม. = 1,281 ÷ 6 = ~214 เที่ยว
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ:
| รายการ | คำนวณ | ราคา |
|---|---|---|
| ค่าขุด | 1,925 × 50 | ฿96,250 |
| ค่าถม | 900 × 30 | ฿27,000 |
| ค่ารถดั๊ม | 214 × 700 | ฿149,800 |
| รวม | ฿273,050 |
ตัวอย่างคำนวณ — ที่ดิน 5 ไร่ (ออกแบบดี cut-fill สมดุล)
พื้นที่ 8,000 ตร.ม. (5 ไร่) ออกแบบใหม่ให้ดินสมดุล:
- บ่อ 40×50 ม. ลึก 2.5 ม. ลาด 1:1.5 → ปริมาตรขุด ~3,800 ลบ.ม.
- โคก 30×50 ม. สูง 2.5 ม. ลาด 1:1.5 → ปริมาตรถม ~3,500 ลบ.ม.
สมดุล cut-fill: 3,800 - 3,500 = 300 ลบ.ม. เหลือเพียงเล็กน้อย(ใช้ทำพื้นบ้านหรือคันนาเพิ่มได้)
ค่าใช้จ่ายเทียบเคียง: ฿390,000 (ลดค่ารถดั๊มเหลือเที่ยวเดียว) — เทียบกับการออกแบบไม่ดี cut-fill ไม่สมดุล ที่จะเสีย ฿470,000+
การวางผังที่ดีประหยัดได้ ~80,000 บาท สำหรับขนาด 5 ไร่ ทำได้โดย:
- คำนวณดินขุดล่วงหน้า (ใช้สูตรในบทความนี้)
- ปรับขนาด/ความลึกบ่อให้ดินขุด = ดินถม
- ใช้เครื่องมือออนไลน์ที่คำนวณอัตโนมัติ (ดู section ถัดไป)
เครื่องคำนวณอัตโนมัติ — ไม่ต้องคำนวณเอง
Kok Nong Na ใช้ สูตร Prismoidal ในการคำนวณทุกชั้นที่คุณวาดบนแผนที่ — รวมถึง:
- ปริมาตรขุดของบ่อทุกขนาด (รวมลาดข้าง)
- ปริมาตรถมของคันดิน/โคก
- ค่า swell/shrink ตามชนิดดินที่เลือก
- สมดุล cut-fill แบบ real-time
- จำนวนเที่ยวรถดั๊ม + ค่าใช้จ่ายรวม
ลองคำนวณดินอัตโนมัติ ฟรี ไม่ต้องสมัคร
เปิดเครื่องคำนวณสรุป
การคำนวณดินขุดที่ถูกต้องช่วยประหยัดได้ 80,000-200,000 บาท ต่อโครงการ — และใช้เป็นเครื่องมือต่อราคากับผู้รับเหมา จดจำ 3 สิ่งหลัก:
- ใช้ สูตร Prismoidal ไม่ใช่สูตรพื้นที่ × ลึก
- คิด ค่า swell ก่อนคำนวณจำนวนเที่ยวรถดั๊ม
- ออกแบบให้ cut-fill สมดุล เพื่อไม่ต้องเสียค่าขนทิ้ง
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมปริมาตรดินที่คำนวณกับที่ขุดจริงไม่เท่ากัน?
เพราะดินมีค่า 'swell' (ฟูตัวหลังขุด) — ดินเหนียวฟูประมาณ 25-30%, ดินทรายฟู 15-20% หมายความว่า 100 ลบ.ม. ที่ขุดออกมา จะกลายเป็น 125-130 ลบ.ม. ในรถดั๊ม สูตรพื้นฐาน 'พื้นที่ × ความลึก' ไม่ได้คิดค่านี้ จึงต้องใช้สูตร Prismoidal และเผื่อ swell ก่อนคำนวณค่าขนทิ้ง
สูตร Prismoidal คืออะไร?
สูตรคำนวณปริมาตรของวัตถุที่มีพื้นที่หน้าตัดไม่เท่ากันตลอด — V = h/6 × (A₁ + 4Aₘ + A₂) โดย A₁ = พื้นที่ก้นบ่อ, A₂ = พื้นที่ปากบ่อ, Aₘ = พื้นที่กึ่งกลาง, h = ความลึก เหมาะกับบ่อที่มีลาดข้าง (slope) ซึ่งทำให้ก้นบ่อเล็กกว่าปากบ่อ — แม่นยำกว่าสูตร 'พื้นที่ × ความลึก' ~10-15%
ลาดข้างบ่อ 1:1.5 หมายความว่ายังไง?
อัตราส่วน ความสูง:ความกว้าง — 1:1.5 หมายถึงทุกๆ 1 เมตรที่ลึกลง ผนังจะถอยเข้าด้านใน 1.5 เมตร เช่น บ่อลึก 3 เมตร ผนังจะถอย 4.5 เมตรต่อด้าน รวม 9 เมตรลดจากปากบ่อ ลาดมาตรฐานสำหรับดินเหนียว = 1:1.5, ดินทราย = 1:2 (ต้องลาดมากขึ้นเพราะดินทรายถล่มง่าย)
ดินที่เหลือต้องเอาไปทิ้งไหน?
ดินที่เหลือจากการขุดบ่อหลังหักส่วนที่ใช้ถมโคกแล้ว ขายให้ผู้รับเหมาที่ต้องการดินถมที่อื่นได้ในราคา 200-600 บาท/ลบ.ม. หรือถ้าหาคนซื้อไม่ได้ ต้องจ่ายค่ารถขนทิ้ง 600-900 บาท/เที่ยว (รถดั๊ม 6 ลบ.ม.) — การวางผังให้ cut-fill สมดุล ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายส่วนนี้ได้ทั้งหมด
ใช้สูตรง่ายๆ ได้ไหม ไม่ต้อง Prismoidal?
ใช้ได้สำหรับการประมาณคร่าวๆ — V ≈ (พื้นที่ปากบ่อ + พื้นที่ก้นบ่อ) ÷ 2 × ความลึก เรียกว่า 'Average End Area' คลาดเคลื่อน ±5-8% จาก Prismoidal ใช้ได้สำหรับการตั้งงบเบื้องต้น แต่ตอนทำสัญญากับผู้รับเหมาควรใช้ Prismoidal เพื่อความแม่นยำในการคิดราคา
บทความที่เกี่ยวข้อง
คำนวณดินอัตโนมัติ บนแผนที่ดาวเทียม
ใช้สูตร Prismoidal · มี swell/shrink · ฟรี
เปิด Kok Nong Na